Hörmüz KRİZİ

Hörmüz Boğazı'ndakı davam edən böhran, qlobal enerji bazarlarını ciddi şəkildə təhdid edir. Savaş və ticarət yollarının bağlanması nəticəsində, dünyada gündəlik 13 milyon barel neft çatışmazlığı yaranıb. Bu, yalnız enerji sektorunu deyil, bütün qlobal iqtisadiyyatı sarsıdır. Xüsusilə, enerji, gübrə, jet yanacağı və sənaye xammallarının qiymətlərindəki artım inflyasiya təzyiqlərini artırır. 

Hörmüz Boğazı və "Barel" Termini

Hörmüz Boğazı, Yaxın Şərqdə, İran və Ərəbistan arasında yerləşən, dünyanın ən mühüm dəniz yollarından biridir. Bu boğaz, dünya üzrə neft tədarükünün təxminən 20%-ni təşkil edir. Gündəlik olaraq milyonlarla barrel (varil) neftin daşındığı bu boğazın bağlanması və ya təhlükəsizliyinin pozulması, bütün qlobal enerji bazarlarını təsir edir. Barel, 159 litr və ya 42 ABŞ qallonu həcmində olan bir ölçü vahididir və neftin miqdarını ölçmək üçün istifadə edilir. Bu termin, neftin ticarətində geniş şəkildə tətbiq olunur.

Hörmüz Boğazı'ndakı böhran, gündəlik 21 milyon barel neftin axınını əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədir. Bu da təxminən 13 milyon barellik çatışmazlığa səbəb olub. Bu azalma, qlobal enerji bazarlarında narahatlıq yaratmış və dünya iqtisadiyyatının zəif nöqtələrini ortaya çıxarmışdır. Enerji təchizatının təqribən 20%-ni əhatə edən bu kaosun nə zaman sona çatacağı isə hələlik qeyri-müəyyəndir.

Körfəz Regionunun Enerji İxracı

Körfəz ölkələri, dünya üzrə ən böyük neft və qaz ehtiyatlarına sahibdir və Hörmüz Boğazı, bu enerjinin ən mühüm daşınma yoludur. Bu bölgə, dünya neft ehtiyatlarının 55%-ni və təbii qaz ehtiyatlarının 39%-ni təşkil edir. Lakin yalnız enerji ehtiyatlarına sahib olmaq tək başına kifayət etmir. İnfrastruktur və sıvılaşdırma imkanları, bu bölgənin qlobal enerji ticarətindəki elastikliyi və qlobal bazarlara təsiri üçün əsas rol oynayır. Hörmüz Boğazı'ndakı böhranın səbəb olduğu qiymət artımları isə dünya iqtisadiyyatına əhəmiyyətli təsir göstərir. Jet yanacağı 105%, dizel 50%, xam neft isə 60% bahalaşıb.

Nəsimi Ələsgərli